Jakie są źródła prawa w Polsce?

Źródłem prawa w Polsce są akty prawne, na podstawie których określane są prawa i obowiązki obywateli, przedsiębiorców oraz instytucji publicznych. Najważniejsze z nich to Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia oraz akty prawa miejscowego. W polskim systemie prawnym funkcjonują też akty prawa wewnętrznego, a na jego stosowanie wpływa także prawo Unii Europejskiej.

Czym są źródła prawa?

Źródła prawa to forma, w której ustanawiane są normy prawne. Nie każdy dokument wydany przez organ państwowy jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 87 wskazuje, że źródłami powszechnie obowiązującego prawa w Polsce są Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe i rozporządzenia. 

Hierarchia źródeł prawa w Polsce

Polski system prawny składa się z wielu źródeł. Poszczególne źródła mają określone miejsce i zakres obowiązywania i tak:

Konstytucja

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej jest najwyższym prawem RP. Określa ona podstawowe zasady ustroju państwa, prawa i wolności człowieka i obywatela oraz kompetencje najważniejszych organów władzy publicznej.

Ustawy

Ustawa to akt prawny uchwalany przez parlament w określonym trybie. Reguluje ona szeroki zakres spraw, poczynając od prawa cywilnego i karnego, a kończąc na prawie pracy, podatkowym czy gospodarczym.

Ratyfikowane umowy międzynarodowe

Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, staje się częścią krajowego porządku prawnego. Umowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli nie można pogodzić jej przepisów z ustawą.

Rozporządzenia

Rozporządzenie jest wydawane przez uprawniony organ na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Nie może samodzielnie regulować spraw poza zakresem przewidzianym przez ustawę.

Akty prawa miejscowego

Akty prawa miejscowego obowiązują na określonym obszarze. Mogą być one wydawane przez organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnienia ustawowego.

Czym różni się ustawa od rozporządzenia?

Musimy pamiętać, że ustawa i rozporządzenie nie są tym samym rodzajem aktu prawnego. Różnice pomiędzy nimi można zobaczyć w poniższej tabeli:

Czym są akty prawa wewnętrznego?

W polskim systemie prawnym występują też akty, które nie są źródłami powszechnie obowiązującego prawa, a należą do nich uchwały Rady Ministrów czy zarządzenia Prezesa Rady Ministrów i ministrów.

Akty prawa wewnętrznego wiążą jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu taki akt. Nie należy ich utożsamiać z ustawą, rozporządzeniem czy aktem prawa miejscowego.

Gdzie publikowane są akty prawne?

Konstytucja wskazuje, że warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń i aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie.

Najważniejsze publikatory to:

• Dziennik Ustaw – publikuje Konstytucję, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe i rozporządzenia;
• Monitor Polski – publikuje określone akty urzędowe i inne akty, które nie mają charakteru powszechnie obowiązującego;
• wojewódzkie dzienniki urzędowe – służą do publikowania aktów prawa miejscowego.

Źródła prawa w Polsce a prawo Unii Europejskiej

Polski system prawny funkcjonuje w otoczeniu prawa Unii Europejskiej. Unijne prawo obejmuje traktaty, rozporządzenia, dyrektywy i decyzje.

Należy zwrócić uwagę na różnicę między polskim a unijnym rozporządzeniem. Rozporządzenie unijne jest aktem prawa Unii Europejskiej i stosuje się je bezpośrednio w państwach członkowskich, a polskie rozporządzenie jest aktem wykonawczym wydawanym na podstawie ustawy.

Dlaczego warto znać źródła prawa?

Warto znać źródła prawa, bo to ułatwia ocenę, gdzie powinniśmy szukać właściwego przepisu i jaki charakter ma konkretny akt. Posiadanie podstawowej wiedzy pozwala odróżnić ustawę od rozporządzenia, a akt prawa miejscowego od aktu wewnętrznego oraz prawo krajowe od prawa Unii Europejskiej.

Źródła prawa na studiach prawniczych

Źródła prawa są jednym z podstawowych zagadnień, których uczymy się podczas studiów prawniczych. Student poznaje treść przepisów oraz zasady ich interpretowania, stosowania i wzajemnych zależności.

Na naszej uczelni na kierunku Prawo studia trwają 5 lat, czyli 10 semestrów, i kończą się uzyskaniem tytułu magistra prawa. Program studiów obejmuje naukę:

• prawa konstytucyjnego i ustrojowego, 
• prawa cywilnego, 
• prawa karnego, 
• prawa administracyjnego, 
• prawa pracy, gospodarczego i handlowego, 
• prawa europejskiego oraz międzynarodowego.

Od VII semestru studenci Europejskiej Uczelni Społeczno-Technicznej wybierają jedną z trzech specjalności: Prawo w biznesie, Prawo w administracji i gospodarce oraz Prawo służb mundurowych. Zajęcia są dostępne w trybie stacjonarnym, niestacjonarnym oraz IOS hybrydowym.

Co należy wiedzieć o źródłach prawa w Polsce?

Najważniejszym źródłem prawa w Polsce są Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia oraz akty prawa miejscowego. Należy jednak pamiętać, że każdy z tych aktów ma inną funkcję i zakres obowiązywania.

FAQ – źródła prawa w Polsce