Kredyty frankowe są nieważne nie tylko z tego powodu, że były powiązane z frankiem szwajcarskim. Problemem są postanowienia umów, szczególnie dotyczące przeliczania kwoty kredytu i rat według kursów waluty ustalanych przez bank. Po tym jak takie postanowienia zostały uznane za niedozwolone, a po ich usunięciu umowa nie mogła być dalej wykonywana, sąd mógł stwierdzić jej nieważność.
Nie oznacza to, że każda umowa kredytu frankowego jest nieważna. Każdy przypadek wymaga analizy konkretnej umowy i zastosowanego w niej mechanizmu przeliczeniowego.
Dlaczego kredyty frankowe są uznawane za nieważne?
Jedną z przyczyn były klauzule abuzywne, czyli niedozwolone postanowienia umowne. W wielu umowach bank określał zasady przeliczania kwoty zobowiązania według kursów znajdujących się w jego własnej tabeli. W przypadku gdy umowa nie wskazywała obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów ustalania tego kursu, konsument mógł nie być w stanie przewidzieć wysokości swojego zobowiązania.
Znaczenie ma fakt, czy kredytobiorca został odpowiednio poinformowany o ryzyku związanym ze zmianą kursu CHF. Wzrost wartości franka może wpływać zarówno na wysokość rat, jak i saldo zadłużenia.
Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie nadal zajmuje się sposobem oceny takich postanowień. W uchwale z 24 czerwca 2026 r. wskazano, że klauzula określająca sposób ustalania kursu waluty na podstawie kursu NBP korygowanego o marżę banku powinna być oceniana jako całość pod kątem abuzywności.
Czym były kredyty frankowe?
Kredyty frankowe to kredyty hipoteczne powiązane z kursem franka szwajcarskiego. W praktyce występowały kredyty indeksowane i denominowane do CHF.
W przypadku kredytu indeksowanego kwota kredytu mogła być wypłacona w złotych, ale jej saldo było przeliczane na franki. Co oznaczało, że wysokość rat w złotych zależała od kursu CHF. Przy kredycie denominowanym kwota zobowiązania była określana w walucie obcej, ale wypłata często następowała w złotych.
Do oceny umowy kluczowe nie było samo powiązanie kredytu z frankiem, lecz sposób skonstruowania mechanizmu waloryzacji lub indeksacji.
Co było problemem w umowach kredytów frankowych?
W sprawach frankowych duże znaczenie miały postanowienia określające sposób przeliczania złotych na franki i franków na złote:
Tabele kursowe banku
W sytuacji gdy bank miał możliwość ustalania kursu waluty według własnych, nieprecyzyjnych zasad, kredytobiorca mógł nie wiedzieć, na jakiej podstawie zostanie ustalone jego zobowiązanie.
Klauzule przeliczeniowe
Klauzule przeliczeniowe określały sposób ustalania salda kredytu oraz wysokości rat. Treść była istotna dla oceny, czy konsument został związany postanowieniem, które w sposób nieuczciwy kształtowało jego sytuację.
Ryzyko kursowe
Wzrost kursu franka oznaczał dla wielu kredytobiorców wyższe raty i zwiększenie wartości zadłużenia wyrażonego w złotych.
Czym są klauzule abuzywne w kredycie frankowym?
Klauzula abuzywna to postanowienie umowy zawartej z konsumentem, które nie zostało z nim indywidualnie uzgodnione i w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami rażąco narusza jego interesy. W powyższym przypadku sądy analizowały postanowienia dotyczące mechanizmu przeliczania waluty. Takie postanowienie było niedozwolone i nie wiązało konsumenta. Nie zawsze prowadziło to jednak automatycznie do nieważności całej umowy.
Sąd Najwyższy wskazuje też przypadki, w których po usunięciu części postanowienia umowa mogła nadal obowiązywać. Oznacza to, że o skutku prawnym nie decyduje samo stwierdzenie abuzywności, lecz to, czy umowa może funkcjonować bez zakwestionowanego mechanizmu.
Czy każdy kredyt frankowy jest nieważny?
Nie każdy kredyt frankowy jest nieważny, ponieważ ocenie podlega konkretna umowa i jej postanowienia oraz sposób skonstruowania mechanizmu walutowego. Znaczenie ma, czy po wyeliminowaniu niedozwolonych postanowień umowa może nadal obowiązywać.
Jaką rolę odegrało orzecznictwo w sprawach frankowych?
Duże znaczenie dla spraw frankowych miało orzecznictwo dotyczące ochrony konsumentów i niedozwolonych postanowień umownych. Sądy analizowały to, czy mechanizmy przeliczania waluty były przejrzyste, czy bank pozostawił sobie nadmierną swobodę w ustalaniu kursów oraz czy konsument został właściwie poinformowany o ryzyku. Orzecznictwo nie prowadzi do wniosku, że każda umowa kredytu powiązanego z CHF powinna zostać unieważniona.
Co dzieje się po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu frankowego?
Skutkiem nieważności umowy kredytowej jest konieczność rozliczenia stron. W praktyce oznacza to analizę kwoty wypłaconego kapitału oraz wszystkich świadczeń spełnionych przez kredytobiorcę. Oczywiście trzeba pamiętać, że szczegóły rozliczenia zależą od konkretnej sprawy.
Kredyty frankowe a studia prawnicze
Sprawy dotyczące kredytów frankowych pokazują, jak wiele obszarów prawa ma zastosowanie w jednym sporze. W tym wypadku potrzebna jest znajomość prawa cywilnego, prawa zobowiązań, ochrony konsumenta, zasad interpretacji umów oraz postępowania cywilnego. Dlatego bardzo ważna jest umiejętność analizy dokumentów i orzecznictwa.
Ta i podobne sprawy są bardzo dobrym przykładem praktycznego zastosowania wiedzy zdobywanej podczas studiów prawniczych.
Prawo na Europejskiej Uczelni Społeczno-Technicznej w Radomiu
Prawo na Europejskiej Uczelni Społeczno-Technicznej w Radomiu to 5-letnie jednolite studia magisterskie obejmujące 10 semestrów. Studenci mają do wyboru tryb stacjonarny, niestacjonarny lub IOS, a po ukończeniu nauki uzyskują tytuł magistra prawa.
Program studiów obejmuje prawo cywilne wraz z procedurą cywilną, prawo karne, administracyjne, gospodarcze i handlowe oraz inne dziedziny potrzebne do rozumienia systemu prawnego. Nauka ma również wymiar praktyczny, ponieważ obejmuje kazusy, argumentację, negocjacje i symulacje rozpraw sądowych.
Od VII semestru studenci mogą rozwijać się w ramach specjalności zawodowych:
- Prawo w biznesie,
- Prawo w administracji i gospodarce,
- Prawo służb mundurowych.
FAQ
Dlaczego kredyty frankowe są nieważne?
Nie dlatego, że były powiązane z frankiem szwajcarskim. Przyczyną nieważności w konkretnych sprawach mogą być niedozwolone postanowienia umowne, zwłaszcza dotyczące mechanizmu przeliczania waluty, jeżeli po ich usunięciu umowa nie może dalej obowiązywać.
Czy każdy kredyt frankowy jest nieważny?
Nie. Ocenie podlega konkretna umowa, jej postanowienia oraz możliwość dalszego wykonywania umowy po wyeliminowaniu niedozwolonych zapisów.
Czym są klauzule abuzywne w kredycie frankowym?
Są to niedozwolone postanowienia umowne, które mogą naruszać interesy konsumenta. W sprawach frankowych szczególne znaczenie mają klauzule dotyczące przeliczania kredytu i rat według kursu waluty.
Czy bank mógł sam ustalać kurs franka?
Jeżeli umowa pozostawiała bankowi swobodę ustalania kursu bez jasnych i obiektywnych kryteriów, takie postanowienie mogło zostać poddane ocenie pod kątem abuzywności.
Co daje stwierdzenie nieważności kredytu frankowego?
Prowadzi ono do rozliczenia stron z tego, co świadczyły w wykonaniu nieważnej umowy. Zakres i sposób rozliczenia zależy od konkretnej sprawy.
Czy po unieważnieniu kredytu trzeba zwrócić bankowi kapitał?
Stwierdzenie nieważności nie oznacza, że kwestia wypłaconego przez bank kapitału przestaje istnieć. Strony muszą się rozliczyć, a sposób rozliczenia zależy od okoliczności konkretnej sprawy.
Czy można pozwać bank w sprawie kredytu frankowego?
Możliwe jest dochodzenie roszczeń związanych z nieważnością lub bezskutecznością postanowień umowy, ale przed podjęciem decyzji należy przeanalizować konkretną umowę i sytuację kredytobiorcy.