Wszystkie blogi
Blog

Czym zajmuje się referendarz sądowy i asystent sędziego?

Referendarz sądowy i asystent sędziego to dwa stanowiska związane z funkcjonowaniem sądów powszechnych. Choć obie osoby pracują z dokumentacją prawną i wspierają sprawne prowadzenie postępowań, ich uprawnienia są różne. Referendarz sądowy wykonuje czynności z zakresu ochrony prawnej i może wydawać określone orzeczenia, natomiast asystent sędziego przygotowuje sprawy do rozpoznania i wspiera sędziego w pracy. Różnice dotyczą również wymagań rekrutacyjnych, odpowiedzialności oraz możliwości rozwoju zawodowego.

Kim jest referendarz sądowy?

Referendarz sądowy to osoba zatrudniona w sądzie, której ustawa przyznaje kompetencje do wykonywania określonych czynności z zakresu ochrony prawnej. Nie sprawuje ona jednak wymiaru sprawiedliwości w takim znaczeniu jak sędzia. Jej uprawnienia wynikają z konkretnych przepisów i obejmują tylko te czynności, które ustawodawca powierzył referendarzom.

W praktyce oznacza to, że referendarz może samodzielnie rozstrzygać określone kwestie procesowe i wydawać przewidziane prawem orzeczenia. Nie może natomiast prowadzić każdej sprawy ani zastępować sędziego we wszystkich jego obowiązkach. Podstawowe znaczenie mają tu przepisy ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz odpowiednie regulacje proceduralne.

Czym zajmuje się referendarz sądowy?

Zakres obowiązków referendarza zależy od rodzaju postępowania i przepisów regulujących daną czynność. Do typowych obszarów jego pracy należą między innymi:

  • postępowanie wieczystoksięgowe – wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem ksiąg wieczystych, w tym rozpoznawanie wniosków o wpis;
  • postępowania rejestrowe i ewidencyjne – wykonywanie czynności dotyczących rejestrów i ewidencji prowadzonych przez sądy, z ustawowymi wyjątkami;
  • sprawy spadkowe – wykonywanie określonych czynności w postępowaniu spadkowym, z wyłączeniem m.in. prowadzenia rozprawy, zabezpieczenia spadku i przesłuchiwania świadków testamentu ustnego;
  • sprawy depozytowe – wykonywanie czynności w postępowaniach dotyczących depozytów sądowych, w granicach określonych w przepisach.

Referendarz analizuje wnioski, dokumenty i akta spraw, sprawdza, czy zostały spełnione wymagania formalne, a następnie podejmuje decyzje w granicach przyznanych mu kompetencji. Niektóre jego orzeczenia mogą podlegać zaskarżeniu, a sposób i termin wniesienia środka zaskarżenia zależą od rodzaju czynności oraz właściwej procedury.

Czym zajmuje się asystent sędziego?

Asystent sędziego wspiera sędziego w przygotowywaniu spraw sądowych do rozpoznania. Jego zadania obejmują przede wszystkim analizę materiałów zgromadzonych w aktach, wyszukiwanie przepisów i orzecznictwa oraz przygotowywanie projektów dokumentów.

Do obowiązków asystenta sędziego należy:

  • analiza akt sprawy i porządkowanie zgromadzonego materiału;
  • wyszukiwanie przepisów, orzecznictwa i literatury prawniczej;
  • przygotowywanie projektów zarządzeń, orzeczeń i uzasadnień;
  • sprawdzanie stanu postępowania i przygotowywanie informacji potrzebnych sędziemu;
  • wykonywanie czynności związanych z działalnością administracyjną sądu.

Asystent wykonuje zadania na zlecenie sędziego i pod jego kierunkiem. Nie rozstrzyga samodzielnie sprawy co do jej istoty i nie wydaje wyroków. Warto jednak wiedzieć, że przepisy Kodeksu postępowania cywilnego przyznają mu także możliwość wydawania niektórych zarządzeń w zakresie czynności przewodniczącego. Nie może jednak zarządzić zwrotu pisma procesowego, w tym pozwu, a przewodniczący może zmienić lub uchylić zarządzenie asystenta.

Czy asystent sędziego wydaje wyroki?

atrybuty sędziego

Nie. Asystent sędziego nie jest sędzią i nie ma kompetencji do samodzielnego rozstrzygania spraw sądowych ani wydawania wyroków. Może przygotować projekt orzeczenia lub jego uzasadnienia, ale ostateczna decyzja należy do sędziego.

Nie oznacza to jednak, że asystent nie wykonuje żadnych czynności o skutkach procesowych. W postępowaniu cywilnym może wydawać określone zarządzenia przewodniczącego, np. dotyczące wezwania do uiszczenia opłaty. Strona może wnieść zastrzeżenie do takiego zarządzenia w terminie tygodnia od jego doręczenia, jeżeli została o tym prawidłowo pouczona.

Referendarz sądowy a asystent sędziego – najważniejsze różnice

Oba stanowiska wiążą się z pracą w sądzie, ale różnią się zakresem uprawnień, wymaganiami i sposobem wykonywania obowiązków.

KryteriumReferendarz sądowyAsystent sędziego
Główna rolaWykonywanie ustawowo określonych czynności z zakresu ochrony prawnejPrzygotowywanie spraw do rozpoznania i wspieranie sędziego
Podstawa działaniaKompetencje przyznane bezpośrednio przez przepisyZadania wynikające z ustawy i polecenia sędziego
SamodzielnośćSamodzielnie wykonuje czynności w granicach przyznanych uprawnieńPracuje pod kierunkiem sędziego
Orzeczenia i zarządzeniaMoże wydawać określone prawem orzeczeniaPrzygotowuje projekty orzeczeń; może też wydawać niektóre zarządzenia przewodniczącego
WymaganiaMagister prawa oraz spełnienie jednego z ustawowych warunków dotyczących egzaminu, aplikacji lub kwalifikacji zawodowychWymagania zależą od stanowiska: młodszego, zwykłego lub starszego asystenta
Rozwój zawodowyMożliwość awansu na stanowisko starszego referendarza po spełnieniu warunków ustawowychMożliwość przejścia na stanowisko asystenta lub starszego asystenta po spełnieniu wymagań ustawowych

Najważniejsza różnica polega na tym, że referendarz wykonuje własne, ustawowo przyznane kompetencje, natomiast asystent przede wszystkim przygotowuje pracę sędziego i pomaga w realizacji zadań sądu.

Jak zostać referendarzem sądowym?

Kandydat na stanowisko referendarza sądowego musi spełnić wymagania określone w art. 149 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Należą do nich:

  • posiadanie obywatelstwa polskiego oraz korzystanie z pełni praw cywilnych i obywatelskich;
  • nieskazitelny charakter;
  • ukończenie wyższych studiów prawniczych w Polsce i uzyskanie tytułu magistra prawa albo ukończenie zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Polsce;
  • spełnienie co najmniej jednego z ustawowych warunków dotyczących kwalifikacji zawodowych.

Ostatni warunek można spełnić na kilka sposobów. Ustawa wymienia zdanie egzaminu referendarskiego, sędziowskiego, prokuratorskiego, notarialnego, adwokackiego lub radcowskiego, ukończenie aplikacji sędziowskiej albo prokuratorskiej, uzyskanie wpisu na listę adwokatów lub radców prawnych albo powołanie przez Ministra Sprawiedliwości na notariusza.

Istnieje również alternatywna droga dla osób z odpowiednim doświadczeniem w sądzie. Wymóg dotyczący egzaminu, aplikacji lub kwalifikacji zawodowych nie dotyczy kandydata, który przed mianowaniem przez co najmniej pięć lat był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku asystenta sędziego lub starszego asystenta sędziego. Przy zatrudnieniu w niepełnym wymiarze czasu pracy wymagany okres wydłuża się proporcjonalnie.

Po spełnieniu wymagań kandydat może ubiegać się o mianowanie na stanowisko referendarza. Referendarza mianuje prezes sądu apelacyjnego. Przed podjęciem pracy konieczne jest również dopełnienie przewidzianych prawem formalności, w tym złożenie ślubowania.

Jak zostać asystentem sędziego?

W sądach powszechnych funkcjonują trzy stanowiska asystenckie:

  • młodszy asystent sędziego;
  • asystent sędziego;
  • starszy asystent sędziego.

Każde z nich wiąże się z innymi wymaganiami. Zmiany wprowadzone ustawą z 27 lutego 2026 r. umożliwiły zatrudnianie studentów prawa na stanowisku młodszego asystenta sędziego. Nie trzeba więc czekać do ukończenia studiów, aby rozpocząć zdobywanie doświadczenia zawodowego w sądzie.

Młodszy asystent sędziego – praca już podczas studiów

Na stanowisku młodszego asystenta sędziego może zostać zatrudniona osoba, która:

  • ma obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich;
  • jest nieskazitelnego charakteru;
  • jest studentem jednolitych studiów magisterskich na kierunku prawo i ukończyła trzeci rok tych studiów;
  • ukończyła 20 lat.

Zatrudnienie odbywa się na podstawie umowy o pracę na czas określony, nie dłuższy niż 33 miesiące. Jeżeli młodszy asystent ukończy studia prawnicze i uzyska tytuł magistra prawa, zostaje przeniesiony na stanowisko asystenta sędziego. Osoba zatrudniona na tym stanowisku musi niezwłocznie poinformować prezesa sądu o skreśleniu z listy studentów.

Asystent sędziego – wymagania po ukończeniu studiów

Kandydat na stanowisko asystenta sędziego musi spełniać wymagania dotyczące obywatelstwa, pełni praw cywilnych i obywatelskich oraz nieskazitelnego charakteru, a także mieć ukończone 20 lat. Konieczne jest także ukończenie wyższych studiów prawniczych i uzyskanie tytułu magistra prawa albo posiadanie równoważnego, uznanego w Polsce wykształcenia.

Starszy asystent sędziego – doświadczenie i dodatkowe kwalifikacje

Na stanowisko starszego asystenta sędziego może zostać zatrudniona osoba, która spełnia wymagania dotyczące obywatelstwa, praw obywatelskich, wieku, nieposzlakowanego charakteru i wykształcenia prawniczego oraz:

  • zajmowała stanowisko młodszego asystenta sędziego lub asystenta sędziego przez co najmniej siedem lat albo
  • zdała jeden z wymienionych w ustawie egzaminów zawodowych, np. sędziowski, prokuratorski, adwokacki, radcowski, notarialny lub komorniczy, uzyskała wpis na listę adwokatów lub radców prawnych albo została powołana na stanowisko notariusza lub komornika sądowego.

Nabór na stanowiska asystenckie odbywa się w drodze konkursu organizowanego przez właściwego prezesa sądu. Informacje o konkursie są publikowane m.in. w Biuletynie Informacji Publicznej. Kandydat powinien sprawdzić wymagania i dokumenty wskazane w konkretnym ogłoszeniu.

Ile zarabia asystent sędziego?

Wynagrodzenie zasadnicze asystentów sędziów w sądach powszechnych jest określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości. Od 3 czerwca 2026 r. obowiązują następujące przedziały wynagrodzenia zasadniczego:

  • młodszy asystent sędziego – od 5000 zł do 5500 zł brutto;
  • asystent sędziego – od 6700 zł do 8240 zł brutto;
  • starszy asystent sędziego – od 8240 zł do 9270 zł brutto.

Podane kwoty dotyczą wynagrodzenia zasadniczego. Ostateczna wysokość wynagrodzenia zależy od warunków zatrudnienia i decyzji właściwego pracodawcy w granicach określonych przepisami.

Jakie umiejętności są potrzebne w pracy w sądzie?

Zarówno referendarz sądowy, jak i asystent sędziego muszą dobrze znać język prawniczy, rozumieć przepisy i sprawnie poruszać się w dokumentacji sądowej. W obu zawodach przydają się:

  • znajomość prawa materialnego i procedur sądowych;
  • umiejętność analizy akt i dokumentów;
  • logiczne i samodzielne myślenie;
  • dokładność oraz odpowiedzialność;
  • umiejętność wyszukiwania informacji prawnych;
  • sprawne przygotowywanie pism i dokumentów;
  • znajomość orzecznictwa i literatury prawniczej.

W pracy referendarza szczególnie ważna jest umiejętność samodzielnego stosowania przepisów w granicach przyznanych kompetencji. Asystent sędziego powinien natomiast sprawnie analizować duże ilości informacji, wyciągać wnioski i przedstawiać je w sposób ułatwiający sędziemu przygotowanie sprawy do rozpoznania.

Czy studia prawnicze przygotowują do pracy w sądzie?

Studia prawnicze zapewniają podstawy potrzebne do pracy z przepisami, orzecznictwem i dokumentacją prawną. W trakcie nauki student poznaje najważniejsze dziedziny prawa, uczy się analizowania problemów prawnych, interpretowania regulacji i formułowania argumentacji.

budynek EUST

Kierunek Prawo w Europejskiej Uczelni Społeczno-Technicznej w Radomiu przy ulicy Zbrowskiego 61 to jednolite studia magisterskie trwające pięć lat, czyli dziesięć semestrów. Studenci zdobywają wiedzę z zakresu prawa konstytucyjnego, cywilnego, karnego, administracyjnego, gospodarczego, handlowego, pracy oraz prawa europejskiego i międzynarodowego.

Istotną częścią kształcenia jest praktyczne wykorzystanie wiedzy prawniczej, w tym analiza kazusów, argumentacja prawna i poznawanie funkcjonowania sądów oraz innych instytucji publicznych. Studia na kierunku Prawo w EUST są prowadzone w Radomiu w trybie stacjonarnym, niestacjonarnym oraz w ramach indywidualnej organizacji studiów (IOS).

Jakie specjalności można wybrać na Prawie w Europejskiej Uczelni Społeczno-Technicznej?

Od VII semestru studenci mogą wybrać jedną z trzech specjalności:

  • Prawo w biznesie – koncentruje się na prawnych aspektach działalności przedsiębiorstw i obrotu gospodarczego;
  • Prawo w administracji i gospodarce – obejmuje zagadnienia związane z funkcjonowaniem administracji publicznej, samorządu i relacjami między państwem a gospodarką;
  • Prawo służb mundurowych – pozwala poznać prawne aspekty funkcjonowania formacji mundurowych.

Wybór specjalności pozwala rozwijać zainteresowania w określonym obszarze prawa, ale sam w sobie nie daje uprawnień do objęcia stanowiska referendarza sądowego ani asystenta sędziego. W przypadku obu zawodów decydują wymagania określone w przepisach oraz przejście właściwej procedury naboru lub mianowania.

Referendarz sądowy czy asystent sędziego – którą ścieżkę wybrać?

Wybór między tymi stanowiskami zależy przede wszystkim od planów zawodowych, zainteresowań i spełnienia wymagań ustawowych. Praca referendarza będzie odpowiednia dla osób, które chcą samodzielnie wykonywać określone czynności z zakresu ochrony prawnej i podejmować decyzje w granicach przyznanych im kompetencji. Stanowisko asystenta sędziego może zainteresować osoby, które chcą zdobywać doświadczenie w pracy nad sprawami sądowymi, analizować dokumentację i wspierać sędziego w przygotowywaniu rozstrzygnięć.

Dla studentów prawa interesującą możliwością jest stanowisko młodszego asystenta sędziego, ponieważ pozwala rozpocząć pracę w sądzie jeszcze przed uzyskaniem tytułu magistra. Z kolei doświadczenie zdobyte na stanowisku asystenckim może mieć znaczenie przy dalszym rozwoju zawodowym, także w kontekście ubiegania się o stanowisko referendarza sądowego.

FAQ – referendarz sądowy i asystent sędziego

Czym zajmuje się referendarz sądowy?

Referendarz sądowy wykonuje czynności z zakresu ochrony prawnej określone w przepisach. Może podejmować czynności w postępowaniach wieczystoksięgowych, rejestrowych, spadkowych i depozytowych, a także wydawać przewidziane prawem orzeczenia.

Jakie wykształcenie trzeba mieć, aby zostać referendarzem sądowym?

Kandydat musi ukończyć wyższe studia prawnicze i uzyskać tytuł magistra prawa. Musi także spełnić jeden z dodatkowych warunków dotyczących egzaminu, aplikacji lub kwalifikacji zawodowych wskazanych w art. 149 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Wyjątek dotyczy osób z co najmniej pięcioletnim stażem pracy na stanowisku asystenta lub starszego asystenta sędziego w pełnym wymiarze czasu pracy.

Czy student prawa może pracować w sądzie jako asystent sędziego?

Tak. Od 3 kwietnia 2026 r. przepisy przewidują stanowisko młodszego asystenta sędziego. Może się o nie ubiegać osoba, która ukończyła trzeci rok jednolitych studiów magisterskich na kierunku prawo, ma co najmniej 20 lat, posiada obywatelstwo polskie, korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich oraz jest nieskazitelnego charakteru.

Czym różni się młodszy asystent sędziego od asystenta sędziego?

Młodszy asystent sędziego może być studentem prawa po ukończeniu trzeciego roku jednolitych studiów magisterskich. Na stanowisku asystenta sędziego wymagane jest już ukończenie studiów prawniczych i uzyskanie tytułu magistra prawa. Różnice dotyczą również podstawy i warunków zatrudnienia.

Czy asystent sędziego może wydawać zarządzenia?

Tak, ale tylko w określonym zakresie. Na podstawie art. 47² Kodeksu postępowania cywilnego asystent może wydawać niektóre zarządzenia przewodniczącego, z wyjątkiem zarządzenia o zwrocie pisma procesowego, w tym pozwu. Przewodniczący może takie zarządzenie zmienić lub uchylić.

Czy praca asystenta sędziego może pomóc w zostaniu referendarzem?

Tak. Zgodnie z art. 149 § 1a ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, osoba zatrudniona przez co najmniej pięć lat w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku asystenta sędziego lub starszego asystenta sędziego nie musi spełniać dodatkowego warunku dotyczącego egzaminu, aplikacji lub kwalifikacji zawodowych wymienionych w art. 149 § 1 pkt 5. Pozostałe wymagania ustawowe nadal obowiązują.


logo EUST

Tekst został przygotowany przez zespół redakcyjny Europejskiej Uczelni Społeczno-Technicznej im. Roberta Schumana.

Wyszukiwarka

Filtry