Prawo w codziennym życiu – 10 sytuacji, w których przydaje się znajomość prawa

Prawo nie dotyczy tylko rozpraw sądowych, kancelarii i skomplikowanych spraw. Towarzyszy nam podczas zakupów, podpisywania umowy o pracę, wynajmowania mieszkania, korzystania z usług internetowych czy załatwiania spraw urzędowych. W wielu takich sytuacjach podstawowa znajomość przepisów pozwala lepiej zrozumieć swoje prawa i obowiązki oraz świadomie zdecydować, co zrobić w przypadku problemu.

Prawo w codziennym życiu przydaje się, gdy zawieramy umowy, kupujemy towary i usługi, podejmujemy pracę, wynajmujemy mieszkanie, ponosimy lub wyrządzamy szkodę albo otrzymujemy oficjalne pismo. Nie oznacza to, że każdy musi znać przepisy na pamięć. Wystarczy wiedzieć, gdzie szukać informacji i kiedy sprawa wymaga konsultacji z prawnikiem.

Dlaczego warto znać podstawy prawa?

Znajomość prawa pomaga korzystać z przysługujących uprawnień i rozumieć obowiązki wynikające z podejmowanych decyzji. Jest szczególnie przydatna w sytuacjach, w których podpisujemy dokument, zawieramy umowę albo wchodzimy w spór z inną osobą lub firmą.

Nie musimy znać całych kodeksów. W życiu ważniejsza jest umiejętność rozpoznania, z jakim rodzajem problemu prawnego mamy styczność.

Dla przykładu:

• przy zakupie wadliwego produktu znaczenie mają przepisy dotyczące praw konsumenta,
• przy podpisywaniu umowy o pracę – przepisy prawa pracy,
• przy wynajmie mieszkania – przepisy dotyczące najmu,
• przy wyrządzeniu szkody – przepisy prawa cywilnego,
• przy otrzymaniu pozwu – przepisy dotyczące postępowania sądowego,
• przy śmierci członka rodziny – przepisy prawa spadkowego.

Podstawowa wiedza prawna pozwala zorientować się, z jakim problemem mamy do czynienia i jakie mają być kolejne kroki.

1. Zakupy i prawa konsumenta

Jedną z najbardziej oczywistych sytuacji, w których prawo pojawia się w codziennym życiu, są zakupy.

Kiedy kupujemy produkt w sklepie albo zamawiamy go przez internet, zawieramy relację prawną ze sprzedawcą. W przypadku konsumentów zakres przysługujących praw wynika z ustawy o prawach konsumenta. 

Jakie prawa ma konsument?

Konsument ma określone prawa związane z umową zawartą z przedsiębiorcą, reklamacją czy zakupami na odległość. Zakres zależy jednak od rodzaju umowy i konkretnej sytuacji.

Kiedy można odstąpić od umowy zawartej przez internet?

Konsument może odstąpić od umowy na odległość w terminie 14 dni bez podawania przyczyny. Od tej zasady istnieją wyjątki przewidziane w przepisach.

W tej sytuacji należy rozróżnić dwie kwestie, czyli odstąpienie od umowy oraz reklamację:

Jeśli produkt jest niezgodny z umową, konsument może korzystać z uprawnień związanych z niezgodnością towaru z umową. Z kolei prawo do odstąpienia od umowy zawartej na odległość jest odrębnym mechanizmem.

2. Podpisywanie umów

Umowy są obecne w każdej dziedzinie życia. Podpisujemy je przy podejmowaniu pracy, wynajmie mieszkania, korzystaniu z usług telekomunikacyjnych, zakupie samochodu czy zamawianiu różnych usług.

Dlatego najważniejszą zasadą jest przeczytanie dokumentu przed jego podpisaniem.

Na co zwrócić uwagę w umowie?

• kto jest stroną umowy,
• czego dokładnie dotyczy zobowiązanie,
• jakie prawa i obowiązki mają strony,
• ile kosztuje usługa lub produkt,
• jakie są terminy,
• jak można wypowiedzieć umowę,
• czy przewidziano dodatkowe opłaty,
• jakie są konsekwencje niewykonania zobowiązania.

Nie każda umowa wygląda tak samo. Innych zapisów można spodziewać się w umowie o pracę, innych w umowie najmu, a jeszcze innych w umowie zawieranej przez przedsiębiorcę.

3. Praca i prawa pracownika

Bardzo ważna jest znajomość swoich praw w miejscu pracy. Umowa o pracę określa podstawowe elementy stosunku pracy, ale prawa i obowiązki pracownika, a przede wszystkim pracodawcy wynikają bezpośrednio z przepisów prawa pracy.

Obowiązujący Kodeks Pracy reguluje kwestie związane z zatrudnieniem, wynagrodzeniem, czasem pracy, urlopami, bezpieczeństwem i higieną pracy oraz odpowiedzialnością pracowników.

Jakie prawa ma pracownik?

Znajomość prawa pracy pomaga zrozumieć:

• zasady wykonywania pracy,
• wymiar i organizację czasu pracy,
• zasady korzystania z urlopu,
• kwestie wynagrodzenia,
• obowiązki pracodawcy związane z BHP,
• zasady rozwiązywania stosunku pracy.

Znajomość przepisów jest istotna gdy pracownik ma wątpliwości, czy sposób postępowania pracodawcy jest zgodny z prawem.

Nie każda sytuacja związana z pracą jest jednak prosta, bo jeśli problem dotyczy rozwiązania umowy, mobbingu, odpowiedzialności materialnej czy sporu z pracodawcą, to warto sprawdzić aktualne przepisy lub skonsultować konkretną sprawę ze specjalistą.

4. Wynajem mieszkania i umowa najmu

Wynajem mieszkania to kolejna sytuacja, w której znajomość prawa może być bardzo praktyczna.

Przed podpisaniem umowy najmu mieszkania warto wiedzieć nie tylko, ile wynosi czynsz, ale istotne są zasady korzystania z mieszkania, obowiązki stron, okres obowiązywania umowy, możliwość jej wypowiedzenia oraz odpowiedzialność za określone naprawy czy szkody.

Jakie prawa ma najemca?

Prawa najemcy wynikają z umowy oraz przepisów prawa, dlatego przed podpisaniem dokumentu warto sprawdzić jego treść.

Znaczenie mają następujące kwestie:

• wysokość czynszu i innych opłat,
• kaucja,
• okres najmu,
• zasady wypowiedzenia,
• odpowiedzialność za uszkodzenia,
• obowiązki dotyczące utrzymania lokalu,
• możliwość dokonywania zmian w mieszkaniu.

Na co zwrócić uwagę przed podpisaniem umowy najmu?

Umowa powinna jasno określać podstawowe prawa i obowiązki obu stron. Aczkolwiek warto także sporządzić dokumentację dotyczącą stanu mieszkania przy jego przekazaniu. Jest to swego rodzaju zabezpieczenie przy ustalaniu czy konkretne uszkodzenia istniały już wcześniej.

5. Szkoda, wypadek i odpowiedzialność cywilna

Prawo cywilne ma zastosowanie gdy jedna osoba wyrządzi szkodę drugiej albo gdy nie zostanie prawidłowo wykonane zobowiązanie. Jako przykład można tu podać uszkodzenie cudzej własności, zalanie mieszkania czy niewykonanie umowy zgodnie z jej treścią.

Kodeks Cywilny w tej sytuacji przewiduje odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Zgodnie z art. 471 dłużnik jest obowiązany do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że wynika ono z okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.

Kiedy można żądać odszkodowania?

Aby żądać odszkodowania konieczne jest ustalenie podstawy odpowiedzialności, rodzaju szkody i okoliczności konkretnej sprawy, dlatego w przypadku poważniejszej szkody warto zachować dokumenty, rachunki, korespondencję i inne dowody związane ze zdarzeniem.

Czym różni się odszkodowanie od zadośćuczynienia?

Odszkodowanie jest związane z naprawieniem szkody, a zadośćuczynienie może dotyczyć krzywdy. Kodeks Cywilny przewiduje możliwość przyznania zadośćuczynienia pieniężnego w razie naruszenia dobra osobistego.

6. Spadek, testament i dziedziczenie

Po śmierci członka rodziny zawsze pojawiają się pytania o majątek, długi, testament i osoby uprawnione do dziedziczenia.

Kto dziedziczy po zmarłym?

Jeśli nie został sporządzony testament, przepisy określają kolejność dziedziczenia ustawowego. W pierwszej kolejności są to dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek, na zasadach określonych w Kodeksie Cywilnym.

Po co sporządza się testament?

Testament określa rozporządzenie majątku na wypadek śmierci. Kodeks Cywilny stanowi, że rozporządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie poprzez testament.

7. Pełnomocnictwo i załatwianie spraw w imieniu innej osoby

Pełnomocnictwo to umocowanie do działania w cudzym imieniu. Kodeks Cywilny rozróżnia  pełnomocnictwo ogólne, które obejmuje czynności zwykłego zarządu, oraz pełnomocnictwa dotyczące określonego rodzaju czynności lub konkretnej czynności. Najlepszym przykładem pełnomocnictwa jest upoważnienie innej osoby do załatwienia określonej sprawy.

8. Otrzymanie wezwania do zapłaty lub pisma z sądu

Jeśli otrzymujemy wezwanie do zapłaty lub pismo z sądu, to najważniejsza zasada w tej sytuacji to nie ignorować takiego dokumentu. 

Co zrobić po otrzymaniu wezwania do zapłaty?

Na początku należy sprawdzić kilka rzeczy:

• kto wysłał wezwanie,
• czego dotyczy żądanie,
• z czego ma wynikać zobowiązanie,
• jakiej kwoty żąda druga strona,
• czy wskazano termin zapłaty,
• czy dokument zawiera informacje pozwalające zweryfikować sprawę.

Co zrobić po otrzymaniu pisma z sądu?

Trzeba dokładnie przeczytać dokument i ustalić, czego dotyczy postępowanie oraz jakie działania mogą być wymagane. Jeżeli pismo dotyczy poważnej sprawy lub wiąże się z określonym terminem procesowym, rozsądne może być skonsultowanie go z prawnikiem.

9. Mandat, wykroczenie i odpowiedzialność za naruszenie przepisów

Z naruszeniem prawa możemy się spotkać w sytuacjach związanych z porządkiem publicznym. Przykładem może być otrzymanie mandatu, czy sytuacja w której określone zachowanie może stanowić wykroczenie.

Czym różni się wykroczenie od przestępstwa?

Wykroczenie i przestępstwo to odrębne kategorie czynów zabronionych, regulowane innymi przepisami. Znaczenie ma tu charakter czynu, podstawa prawna odpowiedzialności i przewidziane sankcje.

Co oznacza otrzymanie mandatu?

Jednym ze sposób zakończenia określonych spraw dotyczących wykroczeń jest otrzymanie mandatu. Osoba, która dostaje mandat musi wiedzieć, czego dotyczy zarzut i jakie są konsekwencje przyjęcia lub odmowy jego przyjęcia.

10. Dane osobowe i prywatność

Każdego dnia przekazujemy swoje dane różnym podmiotom. Podczas składania zamówień podajemy imię i nazwisko, numer telefonu, czy adres podczas dostawy.

Gdzie przekazujemy dane osobowe?

Dane są przekazywane w wielu sytuacjach taki jak:

• zakupy internetowe,
• korzystanie z bankowości,
• rejestracja kont w serwisach internetowych,
• korzystanie z aplikacji,
• zawieranie umów,
• korzystanie z usług medycznych,
• podejmowanie zatrudnienia.

Warto zwracać uwagę na to, komu przekazujemy informacje, w jakim celu są wykorzystywane i jakie prawa przysługują osobie, której dane dotyczą.

Czy trzeba znać całe prawo, żeby znać swoje prawa?

Nie, bo prawo jest zbyt rozbudowane, aby osoba, która się nim nie zajmuje zawodowo mogła znać wszystkie przepisy. Bardzo ważna jest świadomość, że dana sytuacja ma konsekwencje prawne i może wymagać sprawdzenia konkretnych przepisów.

Znajomość prawa z punktu widzenia zwykłego obywatela nie polega na zapamiętaniu kodeksów. Chodzi o umiejętność rozpoznania problemu, znalezienia właściwych informacji i świadomego podejmowania decyzji.

Prawo w Europejskiej Uczelni Społeczno-Technicznej w Radomiu – czego można nauczyć się na studiach?

Studia na kierunku Prawo pozwalają spojrzeć na przepisy szerzej niż przez pryzmat pojedynczych sytuacji. Student poznaje różne gałęzie prawa i uczy się analizować normy, dokumenty oraz konkretne sytuacje.

Na naszej uczelni kierunek Prawo jest prowadzony jako jednolite studia magisterskie. Nauka trwa 5 lat, czyli 10 semestrów, i kończy się uzyskaniem tytułu magistra prawa. Studia są dostępne w trybie stacjonarnym, niestacjonarnym oraz IOS hybrydowym.

Zajęcia odbywają się w Radomiu przy ul. Zbrowskiego 61. Kierunek łączy naukę przepisów z pracą nad analizą stanów faktycznych, argumentacją i stosowaniem prawa w praktyce.

Od VII semestru studenci naszej uczelni mogą wybrać jedną z trzech specjalności:

• Prawo w biznesie – ta specjalność obejmuje prawne aspekty działalności gospodarczej.
• Prawo w administracji i gospodarce – ten obszar koncentruje się na funkcjonowaniu administracji publicznej i samorządu.
• Prawo służb mundurowych – ta specjalność jest związana z prawem dotyczącym bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego. 

W ramach studiów na Europejskiej Uczelni Społeczno-Technicznej przewidziano praktyki w sądach, prokuraturach i urzędach oraz zajęcia wykorzystujące symulacje i wirtualną rzeczywistość.

FAQ – prawo w codziennym życiu